Dầu mè trắng là gì? Công dụng, cách dùng và cách ép dầu mè trắng tại nhà

Dầu mè trắng là loại dầu thực vật được ép từ hạt mè trắng, có màu vàng nhạt, hương thơm nhẹ và khả năng ứng dụng đa dạng trong nấu ăn. Nhờ chứa chất béo không bão hòa cùng các hợp chất đặc trưng như sesamin, sesamol và vitamin E, dầu mè được nhiều gia đình lựa chọn trong chế độ ăn uống hằng ngày.

Dầu mè trắng là một trong những loại dầu thực vật quen thuộc trong ẩm thực Việt Nam và nhiều quốc gia châu Á. Loại dầu này được ép từ hạt mè trắng, có màu vàng nhạt, mùi thơm dịu và vị béo đặc trưng. Không chỉ giúp món ăn trở nên hấp dẫn hơn, dầu mè trắng còn cung cấp chất béo và một số hợp chất chống oxy hóa tự nhiên.

So với dầu mè đen, dầu mè trắng thường có hương vị nhẹ hơn nên khá dễ sử dụng trong các món ăn hằng ngày. Dầu có thể dùng để trộn salad, làm nước sốt, chế biến món xào hoặc thêm vào món ăn sau khi nấu để tăng mùi thơm.

Vậy dầu mè trắng có những thành phần gì, mang lại lợi ích như thế nào và có thể tự ép tại nhà hay không? Hãy cùng tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.

1. Dầu mè trắng là gì?

Dầu mè trắng là dầu thực vật được chiết xuất từ hạt mè trắng, hay còn gọi là vừng trắng. Sau khi thu hoạch, hạt mè được làm sạch rồi xử lý bằng các phương pháp như ép cơ học, ép lạnh hoặc ép nóng để tách phần dầu.

Dầu mè trắng nguyên chất thường có màu vàng nhạt hoặc vàng óng tùy vào giống mè và phương pháp ép. Mùi thơm tương đối nhẹ, vị béo nhưng không quá nồng, vì vậy phù hợp với nhiều cách chế biến khác nhau.

Trong thành phần của dầu mè có nhiều axit béo không bão hòa cùng các hợp chất đặc trưng của hạt mè như sesamin và sesamol. Đây cũng là những thành phần khiến dầu mè được quan tâm trong chế độ ăn uống lành mạnh.

Một ưu điểm khác của dầu mè trắng là tính ứng dụng cao. Ngoài việc sử dụng trong nấu ăn, dầu còn có thể được dùng làm nguyên liệu dưỡng da, chăm sóc tóc hoặc massage.

Nếu muốn kiểm soát tốt hơn nguồn nguyên liệu và độ tươi của dầu, nhiều gia đình hiện nay lựa chọn tự ép dầu mè tại nhà bằng máy ép dầu gia đình. Cách này giúp chủ động từ khâu chọn hạt đến ép và bảo quản dầu.

2. Thành phần dinh dưỡng của dầu mè trắng

Giá trị của dầu mè trắng chủ yếu đến từ thành phần chất béo và các hợp chất tự nhiên có trong hạt mè.

Chứa nhiều chất béo không bão hòa

Dầu mè trắng cung cấp chủ yếu các axit béo không bão hòa, trong đó có chất béo không bão hòa đơn và chất béo không bão hòa đa.

Đây là nhóm chất béo thường được ưu tiên trong chế độ ăn cân bằng khi sử dụng để thay thế một phần chất béo bão hòa. Tuy nhiên, dầu vẫn chứa nhiều năng lượng nên lượng sử dụng mỗi ngày cần được điều chỉnh phù hợp với tổng khẩu phần.

Có vitamin E và các hợp chất chống oxy hóa

Dầu mè có chứa vitamin E cùng các hợp chất đặc trưng như sesamin và sesamol. Đây là những chất có hoạt tính chống oxy hóa, góp phần bảo vệ các thành phần của dầu cũng như tế bào khỏi tác động của quá trình oxy hóa.

Đặc biệt, sesamin và sesamol là những hợp chất được nghiên cứu nhiều khi nói đến giá trị dinh dưỡng của hạt mè và dầu mè.

Cung cấp một số dưỡng chất từ hạt mè

Ngoài chất béo, hạt mè còn chứa nhiều dưỡng chất khác. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng quá trình ép dầu sẽ không giữ lại toàn bộ thành phần dinh dưỡng của hạt ban đầu. Phần lớn protein, chất xơ và một số khoáng chất nằm lại trong bã sau quá trình ép.

Vì vậy, không nên xem dầu mè là nguồn cung cấp đầy đủ tất cả dưỡng chất có trong hạt mè. Thay vào đó, dầu nên được sử dụng như một nguồn chất béo trong chế độ ăn đa dạng.

3. Dầu mè trắng khác dầu mè đen như thế nào?

Dầu mè trắng và dầu mè đen đều được làm từ hạt mè nhưng có sự khác biệt về nguyên liệu, màu sắc, mùi vị và mục đích sử dụng.

Dầu mè trắng thường có màu sáng, mùi thơm nhẹ và vị béo thanh. Nhờ hương vị không quá mạnh, loại dầu này dễ kết hợp với nhiều món ăn như rau xào, salad, món hấp, nước sốt hoặc các món cần bổ sung một chút chất béo.

Trong khi đó, dầu mè đen thường có màu đậm hơn và hương vị đặc trưng hơn. Tùy phương pháp sản xuất, dầu mè đen có thể tạo ra mùi thơm khá rõ, phù hợp với những món ăn cần tăng độ đậm đà.

Không nên khẳng định một loại hoàn toàn tốt hơn loại còn lại. Việc lựa chọn dầu mè trắng hay dầu mè đen phụ thuộc chủ yếu vào khẩu vị, món ăn và nhu cầu sử dụng.

Nếu thích hương vị nhẹ nhàng, dễ kết hợp với thực phẩm thì dầu mè trắng là lựa chọn khá phù hợp. Ngược lại, nếu yêu thích mùi mè đậm và đặc trưng, dầu mè đen có thể đáp ứng tốt hơn.

4. Dầu mè trắng có tác dụng gì?

Dầu mè trắng được sử dụng phổ biến không chỉ vì khả năng tạo hương vị mà còn bởi thành phần chất béo và các hợp chất chống oxy hóa tự nhiên.

Hỗ trợ xây dựng chế độ ăn có chất béo tốt

Khi được sử dụng với lượng phù hợp, dầu mè trắng có thể góp phần cung cấp chất béo không bão hòa cho khẩu phần ăn.

Việc thay thế một phần nguồn chất béo bão hòa bằng chất béo không bão hòa là một trong những nguyên tắc thường được áp dụng trong chế độ ăn hướng đến sức khỏe tim mạch. Tuy nhiên, dầu mè không phải là thuốc và cũng không thể thay thế phương pháp điều trị y tế.

Bổ sung các hợp chất chống oxy hóa

Sesamin, sesamol và vitamin E là những thành phần đáng chú ý trong dầu mè. Các hợp chất này có đặc tính chống oxy hóa và góp phần tạo nên giá trị dinh dưỡng riêng của dầu mè.

Đây cũng là lý do dầu mè thường được lựa chọn trong các chế độ ăn ưu tiên thực phẩm có nguồn gốc thực vật và ít qua xử lý.

Giúp món ăn thơm ngon hơn

Đây có lẽ là công dụng dễ nhận thấy nhất của dầu mè trắng.

Chỉ cần thêm một lượng nhỏ dầu mè vào món ăn, đặc biệt là các món rau, mì, cơm, súp hoặc nước sốt, hương thơm của mè có thể giúp món ăn trở nên hấp dẫn hơn.

Do có mùi thơm đặc trưng nên không nhất thiết phải sử dụng nhiều. Một lượng vừa phải thường đã đủ để tạo hương vị.

Hỗ trợ chăm sóc da và tóc

Dầu mè trắng cũng có thể được sử dụng như một loại dầu nền trong chăm sóc da và tóc tại nhà.

Các axit béo và vitamin E trong dầu có thể giúp tạo cảm giác mềm mại, hạn chế tình trạng da khô và hỗ trợ duy trì độ ẩm cho da. Khi sử dụng cho tóc, dầu có thể giúp tóc khô xơ trở nên mềm hơn.

Tuy nhiên, hiệu quả chăm sóc da và tóc phụ thuộc vào từng người. Người có làn da nhạy cảm nên thử một lượng nhỏ trên vùng da phù hợp trước khi sử dụng rộng rãi.

5. Dầu mè trắng dùng để làm gì?

Một trong những ưu điểm của dầu mè trắng là có thể sử dụng theo nhiều cách khác nhau.

Dùng trộn salad

Dầu mè trắng có mùi thơm nhẹ nên có thể dùng làm thành phần trong nước sốt salad. Có thể kết hợp dầu với giấm, nước cốt chanh, một chút mật ong hoặc gia vị để tạo thành nước sốt đơn giản.

Cách sử dụng này giúp giữ được hương thơm đặc trưng của dầu mà không cần trải qua quá trình gia nhiệt.

Dùng cho món xào

Dầu mè trắng có thể sử dụng trong các món xào ở mức nhiệt phù hợp. Một cách khá phổ biến là sử dụng một lượng dầu ăn thông thường để chế biến, sau đó thêm một chút dầu mè ở cuối quá trình nấu nhằm tạo mùi thơm.

Cách này vừa giúp kiểm soát lượng dầu mè sử dụng vừa giữ được hương vị đặc trưng.

Dùng làm nước sốt

Dầu mè trắng có thể kết hợp với nước tương, giấm, chanh, tỏi hoặc các loại gia vị khác để làm nước sốt cho rau củ, mì, thịt hoặc các món cuốn.

Dùng để ướp thực phẩm

Một lượng nhỏ dầu mè có thể được sử dụng khi ướp thịt, cá hoặc rau củ trước khi chế biến. Dầu giúp nguyên liệu có độ bóng và góp phần tạo mùi thơm khi nấu.

Dùng trong các món ăn cho trẻ

Dầu mè cũng có thể được sử dụng với lượng nhỏ trong khẩu phần ăn của trẻ khi phù hợp với độ tuổi và hướng dẫn dinh dưỡng. Đối với trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ có tiền sử dị ứng, cần chú ý khả năng dị ứng với mè và nên tham khảo ý kiến chuyên gia y tế khi cần thiết.

6. Dầu mè trắng có chiên xào được không?

Dầu mè trắng có thể sử dụng để chiên xào, nhưng cách sử dụng nên tùy vào loại dầu và nhiệt độ nấu.

Nếu là dầu mè nguyên chất có hương vị rõ, sử dụng quá nhiều cho món chiên ngập dầu có thể khiến món ăn có mùi mè khá mạnh. Vì vậy, dầu mè thường phù hợp hơn với các món xào, áp chảo hoặc sử dụng ở giai đoạn cuối để tăng hương vị.

Đối với những món cần chiên ở nhiệt độ cao trong thời gian dài, nên lựa chọn loại dầu phù hợp với mục đích nấu nướng và không để dầu bốc khói.

Một nguyên tắc quan trọng là không nên sử dụng lại dầu đã chiên nhiều lần. Khi dầu bị đun nóng lặp đi lặp lại, chất lượng dầu có thể suy giảm do quá trình oxy hóa.

7. Cách ép dầu mè trắng tại nhà

Nếu có nguồn mè sạch và muốn chủ động làm dầu mới, bạn hoàn toàn có thể ép dầu mè tại nhà bằng máy ép dầu gia đình.

Bước 1: Chọn hạt mè trắng

Trước tiên cần chọn mè trắng có nguồn gốc rõ ràng, hạt khô, đều, không có dấu hiệu ẩm mốc hoặc biến chất.

Chất lượng nguyên liệu ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng dầu thành phẩm. Không nên sử dụng mè có mùi lạ, bị mốc hoặc bảo quản trong điều kiện ẩm.

Bước 2: Làm sạch hạt mè

Loại bỏ sạn, bụi bẩn và các tạp chất lẫn trong mè. Nếu rửa mè, cần làm khô hoàn toàn trước khi ép để tránh ảnh hưởng đến quá trình vận hành của máy.

Hạt càng sạch và đạt độ khô phù hợp thì quá trình ép thường càng thuận lợi.

Bước 3: Đưa mè vào máy ép dầu

Cho mè đã chuẩn bị vào máy ép dầu theo hướng dẫn của nhà sản xuất.

Tùy loại máy, có thể lựa chọn chế độ ép phù hợp với nguyên liệu. Máy sẽ tách phần dầu ra khỏi phần bã, giúp người dùng thu được dầu mè tương đối nhanh chóng mà không cần thực hiện quá nhiều công đoạn thủ công.

Bước 4: Lọc dầu

Dầu mới ép thường có thể chứa một lượng cặn nhỏ từ nguyên liệu. Có thể để dầu lắng tự nhiên rồi lọc qua vải lọc hoặc dụng cụ lọc phù hợp.

Không nhất thiết phải cố làm dầu trong hoàn toàn nếu muốn giữ lại đặc tính của dầu ép tại nhà, nhưng cần đảm bảo loại bỏ tạp chất lớn và bảo quản đúng cách.

Bước 5: Bảo quản dầu

Sau khi lọc, nên cho dầu vào chai sạch, khô và có nắp kín. Tốt nhất nên bảo quản ở nơi khô mát, tránh ánh nắng trực tiếp và nguồn nhiệt.

Dầu ép tại nhà không nên để quá lâu. Hãy ưu tiên ép lượng vừa đủ dùng trong một khoảng thời gian hợp lý để dầu luôn có chất lượng tốt và hạn chế nguy cơ bị oxy hóa.

8. Có nên tự ép dầu mè trắng tại nhà không?

Tự ép dầu mè tại nhà có ưu điểm lớn nhất là chủ động được nguyên liệu và quá trình sản xuất.

Thay vì mua một lượng dầu lớn và bảo quản trong thời gian dài, gia đình có thể mua mè với số lượng phù hợp rồi ép từng mẻ nhỏ khi cần. Dầu sau khi ép có hương thơm đặc trưng và có thể sử dụng ngay sau khi xử lý cặn.

Đặc biệt, với những gia đình thường xuyên sử dụng các loại dầu như dầu mè, dầu lạc, dầu đậu nành hoặc dầu hướng dương, một chiếc máy ép dầu gia đình có thể giúp việc tự làm dầu tại nhà thuận tiện hơn.

Tuy nhiên, cần lựa chọn máy có thiết kế phù hợp với nguyên liệu và tuân thủ hướng dẫn sử dụng. Không nên cho nguyên liệu quá ẩm, quá nhiều tạp chất hoặc không phù hợp với công suất máy.

9. Những lưu ý khi sử dụng dầu mè trắng

Dù là loại dầu có giá trị dinh dưỡng, dầu mè trắng vẫn cần được sử dụng với lượng hợp lý. Dầu nói chung đều có mật độ năng lượng cao, vì vậy sử dụng quá nhiều có thể làm tăng tổng lượng calo trong khẩu phần.

Khi mua dầu mè đóng chai, nên kiểm tra nguồn gốc, thành phần, hạn sử dụng và điều kiện bảo quản. Với dầu tự ép, cần chú trọng hơn đến chất lượng hạt mè, dụng cụ ép và chai đựng dầu.

Không nên sử dụng dầu nếu xuất hiện mùi ôi, mùi lạ, vị bất thường hoặc dấu hiệu biến đổi rõ rệt.

Ngoài ra, những người có tiền sử dị ứng với mè cần đặc biệt thận trọng. Mè là một trong những thực phẩm có thể gây dị ứng ở một số người, vì vậy không nên sử dụng nếu đã được xác định dị ứng hoặc xuất hiện phản ứng bất thường sau khi dùng.

10. Cách bảo quản dầu mè trắng để sử dụng lâu hơn

Dầu mè sau khi ép hoặc mở nắp cần được bảo quản đúng cách để hạn chế quá trình oxy hóa.

Nên sử dụng chai có nắp kín và ưu tiên vật chứa phù hợp với việc bảo quản dầu. Đặt chai ở nơi khô ráo, thoáng mát và tránh ánh sáng trực tiếp.

Không nên đặt dầu ngay cạnh bếp hoặc những nơi thường xuyên có nhiệt độ cao. Sau mỗi lần lấy dầu, cần đóng nắp ngay để hạn chế dầu tiếp xúc lâu với không khí.

Nếu là dầu mè tự ép, nên chia thành các chai nhỏ thay vì để toàn bộ lượng dầu trong một chai lớn. Khi sử dụng đến đâu mở chai đến đó sẽ giúp hạn chế việc phần dầu còn lại tiếp xúc nhiều lần với không khí.

11. Dầu mè trắng có tốt không?

Dầu mè trắng có thể là một lựa chọn phù hợp trong chế độ ăn uống cân bằng nhờ cung cấp chất béo không bão hòa và các hợp chất chống oxy hóa đặc trưng của hạt mè.

Tuy nhiên, không nên xem dầu mè là một loại “dầu thần kỳ” có thể phòng ngừa hoặc điều trị bệnh. Lợi ích của dầu phụ thuộc vào tổng thể chế độ ăn, lượng sử dụng và cách chế biến thực phẩm.

Một chế độ ăn tốt không chỉ phụ thuộc vào việc lựa chọn một loại dầu mà cần kết hợp đa dạng rau củ, trái cây, ngũ cốc, các nguồn đạm phù hợp và kiểm soát tổng lượng chất béo, đường và muối.

Với người nội trợ, dầu mè trắng có thể được xem là một nguyên liệu linh hoạt để thay đổi khẩu vị và bổ sung chất béo cho bữa ăn. Quan trọng nhất vẫn là sử dụng đúng lượng và bảo quản dầu đúng cách.

12. Kết luận

Dầu mè trắng là loại dầu thực vật được ép từ hạt mè trắng, có màu vàng nhạt, hương thơm nhẹ và khả năng ứng dụng đa dạng trong nấu ăn. Nhờ chứa chất béo không bão hòa cùng các hợp chất đặc trưng như sesamin, sesamol và vitamin E, dầu mè được nhiều gia đình lựa chọn trong chế độ ăn uống hằng ngày.

Bạn có thể sử dụng dầu mè trắng để trộn salad, làm nước sốt, ướp thực phẩm, chế biến món xào hoặc thêm vào món ăn sau khi nấu. Khi sử dụng, nên chú ý đến lượng dầu, nhiệt độ nấu và cách bảo quản để duy trì chất lượng tốt nhất.

Nếu muốn chủ động nguồn dầu tươi tại nhà, bạn cũng có thể sử dụng máy ép dầu gia đình để ép mè trắng. Việc tự ép giúp kiểm soát nguyên liệu đầu vào và có thể ép từng lượng nhỏ theo nhu cầu sử dụng của gia đình.

Điều quan trọng là dù lựa chọn dầu mè trắng hay bất kỳ loại dầu thực vật nào khác, hãy ưu tiên nguyên liệu sạch, nguồn gốc rõ ràng và sử dụng với lượng phù hợp với nhu cầu dinh dưỡng của cơ thể.